De keerzijde van de medaille

(600 woorden)

Spanje heeft sinds gisteren, 7 Januari, een nieuwe regering onder leiding van de socialistische PSOE president Pedro Sánchez. Maar daar zitten wel heel wat haken en ogen aan.

De Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging vroeg Spanje om met haar regering te gaan onderhandelen over een referendum voor zelfbeschikking onder de leuze ‘Spain, sit and talk’. De PSOE ging in gesprek met de ERC partij, niet omdat ze gehoor gaf aan de democratische oproep om te onderhandelen over een politiek conflict, maar omdat ze simpelweg haar onthouding van stemmen in het Spaanse Congres van Afgevaardigden nodig heeft. De daaruit resulterende overeenkomst houdt echter zeer weinig concrete voorstellen in, het woord zelfbeschikking of iets van dien aard komt er zelfs niet in voor, zij biedt geen garanties en bevat slechts de concrete afspraak dat de Spaanse president met zijn Catalaanse collega voor 15 Januari bilaterale onderhandelingen zal beginnen. Bij zijn presentatie in het Congres van de regeringsplannen sprak Sánchez het akkoord reeds tegen door de rechtse oppositie te beloven dat iedere onderhandeling ‘binnen de grondwet’ zal vallen. Geheel tegen de afspraken in, kondigde Sánchez direct na het stemmen bovendien aan dat de regering pas over een week zal worden geïnstalleerd. Dat ERC dit akkoord ondertekend heeft is slechts verklaarbaar uit partijpolitiek belang, hun voorzitter Junqueras en andere ERC leden in de gevangenis zitten en omdat het alternatief (herverkiezingen met gevaar op een fascistische regering) er nog slechter uit ziet. Oftewel Sánchez krijgt zijn presidentschap door pure chantage en politieke gijzeling van zijn politieke opponenten.

Daar komt bij dat Spanje, onder leiding van haar regering, de gekozen Europarlementariër van ERC, Oriol Junqueras, niet uit de gevangenis vrij wil laten. Het Europese Hof van Justitie heeft gezegd dat hij sinds zijn verkiezing voor het Europese Parlement (EP) juridisch onschendbaar is en daarom niet veroordeeld had mogen worden. Als gevolg van deze uitspraak is Junqueras, samen met Puigdemont en een minister, inmiddels voltallig lid van het parlement. Junqueras is daarbij opgenomen in de Greens / ALE kieslijst. Het parlement verwacht hen alle drie a.s. Maandag 13 Januari op de plenaire vergadering in Straatsburg. Laat Spanje hem niet vrij dan negeert ze de uitspraak van het EU Hof en bepaalt zij onrechtmatig de samenstelling van het EP. En dat zal zeker nadelige gevolgen, om te beginnen reputatieverlies als democratische rechtstaat. Als de EU lidstaat volhoud in haar weigering gehoor aan de Europese justitie te geven, zal dit in princiepe (moeten) uitlopen op artikel 7: het verlies van stemrecht in de EU. Dat laatste zal, de EU kennende, niet van vandaag op morgen gebeuren.

Een ander punt van belang is dat de (ultra)rechtse en fascistische partijen (PP, C’s en Vox) Sánchez en zijn socialistische PSOE partij de oorlog hebben verklaard omdat ze een overeenkomst met de Catalaanse ‘coupplegers’ hebben gesloten. Ze zien dit als gevaar voor de heilige Spaanse eenheid en scharen PSOE nu onder één hoedje met de Catalaanse ‘separatisten’. Enkele PSOE Congresleden werden de afgelopen dagen zelfs bedreigt om Sánchez niet te steunen. De rechtse partijen dreigen Sánchez aan te klagen bij justitie voor hoogverraad. De hoge rechtbanken van de Spaanse justitie, die altijd in extreem rechtse handen zijn gebleven, zien zo ‘n aanklacht graag tegemoet of zullen zelfs het initiatief daarvoor nemen. Met andere woorden: het gehele Spaanse politiek – justitiële systeem staat op het punt om in totale chaos te vervallen.

Spanje zal daardoor steeds meer politiek verzwakken en de Europese Unie zal steeds duidelijker inzien dat de lidstaat er niet in thuis hoort. Catalonië heeft zich daarentegen altijd democratisch en vreedzaam in dit conflict opgesteld. Op een gegeven moment zal dat beloont worden.

Spanje krijgt nieuwe regering door het gijzelen van politieke opponenten

(1170 woorden)

Een gevangen leider
Rond 500 jaar voor Christus schreef de Chinese strijder Sun Tzu een boek over oorlogstrategie met als titel ‘De kunst van het oorlogvoeren’. Veel van zijn gedachten hieruit zijn welbekend. Eentje daarvan luidt: ‘Een soldaat mag nooit en te nimmer de bevelen opvolgen van zijn generaal wanneer deze door de vijand gevangen genomen wordt.’

Op twee november 2017 werd de voorzitter van de Catalaanse onafhankelijkheidspartij ERC en vicepresident van de Catalaanse regering, Oriol Junqueras, voorwaardelijk gevangen genomen. Na twee jaar en een proces van vijf maanden werd hij op veertien Oktober jongstleden veroordeeld voor dertien jaar gevangenisstraf voor het houden van een referendum over de Catalaanse onafhankelijkheid. Het is logisch dat Junqueras, vader van twee kleine kinderen, de gevangenis uit wil. Aan de hand van zijn uitspraken lijkt het er bovendien sterk op dat hij aan het Stockholm syndroom leidt. Zijn invloed op de politieke partij is sinds zijn gevangenneming misschien minder sterk door de beperkte communicatie vanuit de gevangenis, maar ERC heeft nooit nagelaten om naar zijn mening te vragen over het te volgen beleid. Volgens Sun Tzu is dat dus een grote strategische vergissing.

Verkiezingen
In de aanloop naar de Spaanse verkiezingen van elf November jongstleden wilde ERC, ondanks de druk van JxCat en de onafhankelijkheidsbeweging, zich op een gescheiden kieslijst presenteren in plaats van samen op één enkele kieslijst. ERC was, achteraf gezien onterecht, van mening dat gescheiden kieslijsten in totaal meer zetels in het Congres van Afgevaardigden voor de Catalaanse onafhankelijkheid zouden opleveren. De voornaamste reden was echter dat zij dan ook een gezamelijke strategie zouden moeten voeren. ERC heeft haar eigen ideeën over het te volgen beleid, hoogst waarschijnlijk onder invloed van haar gevangen leider Junqueras. Alle Catalaanse partijen waren het er echter over eens dat er met de Spaanse presidentskanidaat onderhandeld zou moeten worden over een referendum voor de Catalaanse onafhankelijkheid en over amnestie voor de gevangen en verbannen politici. Zoniet, dan zou Spanje onregeerbaar blijven, zo beloofden de Catalaanse partijen hun kiezers.

Onderhandelingen
Met de verkiezingen werd ERC als grootste Catalaanse partij gekozen. De demissionair president Pedro Sánchez van de socialistische PSOE partij veranderde toen drastisch van houding. Binnen 48 uur na de verkiezingsuitslag sloot Sánchez een overeenkomst met Podemos. Ook begon hij met ERC te onderhandelen. Beide handelingen beschouwde hij de maanden daarvoor als onmogelijk. Sánchez heeft de stemonthouding van ERC partij nodig om voldoende steun in het Congres te verkrijgen. Zijn politieke lot is met deze onderhandelingen in het geding. Lukt het nu, na twee verkiezingsrondes, opnieuw niet om een regering te vormen, dan zal hij als partijleider moeten aftreden. Veel van zijn partijgenoten willen echter absoluut niets weten van onderhandelingen met de ‘Catalaanse coupplegers’.

Omdat Sánchez alleen de stemonthouding van ERC nodig heeft, wilde hij niets weten van onderhandelingen met JxCat, de partij van de Catalaanse president Quim Torra. De onderhandelingen met ERC vorderden gestaag en leverde uiteindelijk een overeenkomst op. Deze stelt dat de PSOE regering, eenmaal aan de macht, met Torra bilateraal (‘van regering tot regering’) onderhandelingen zal beginnen, dat de onderwerpen niet beperkt zullen blijven tot thema’s die ‘binnen de grondwet vallen’ (oftewel dat er gepraat kan worden over een referendum voor zelfbeschikking) en dat het uiteindelijke resultaat van deze onderhandelingen aan het Catalaanse volk in een referendum zal worden voorgelegd. Let wel: de Catalanen zullen volgens deze overeenkomst niet gaan stemmen over hun onafhankelijkheid met Spanje, maar over het resultaat van de bilaterale onderhandelingen. De gehele tekst is echter zeer ruim interpreteerbaar en er wordt met geen woord over zelfbeschikkingsrecht gesproken. Bij de presentatie van zijn regeringsplannen in het Congres beloofde Sánchez de oppositie (de rechtse partijen Partido Popular, Ciutadans en Vox) echter dat de onderhandelingen ‘van regering tot regering’ binnen het kader van de grondwet zullen worden gehouden. Sánchez spreekt de op papier vastgelegde overeenkomst met ERC dus tegen.

Toch steun
Ondanks de woordbreuk van Sánchez, ondanks dat de PSOE steun gaf aan de ongrondwettelijke maatregel om de Catalaanse autonomie op te schorten (met als gevolg ontslag van de Catalaanse regering, ontbinding van het Parlement en opgelegde herverkiezingen), ondanks dat de PSOE regering via haar landsadvocaat de leider van ERC en andere politici gevangen houdt, ondanks dat Junqueras twee dagen geleden zijn lidmaatschap van het Europese parlement door de kiescommissie werd ontzegd (geheel tegen de uitspraak van het Europese Hof van Justitie in), ondanks dat de Catalaanse president door dezelfde kiescommissie op onrechtmatige wijze uit zijn functie wordt gezet, ondanks dat alles houd ERC voet bij stuk en zal haar stem in het Congres van Afgevaardigden onthouden zodat Sánchez kan gaan regeren.

Spanningen aan de Catalaanse kant
De houding van ERC geeft grote spanningen binnen de coalitie van de Catalaanse regering van Torra. Zonder dat hij over de onderhandelingen werd geraadpleegd, kwam ERC met de PSOE overeen dat hij bij de aanstaande regeringsonderhandelingen direct betrokken zou worden. Torra noemde de overeenkomst zelfs nietloyaal. Dat het niet tot een regeringsbreuk heeft geleid is slechts te danken omdat Torra ERC in het Catalaanse Parlement nodig heeft om hem te steunen tegen zijn afzetting als president door de kiescommissie.

Spanningen aan de Spaanse kant
De onderhandelingen van Sánchez met ERC geeft, om te beginnen, grote spanningen binnen zijn eigen socialistische partij PSOE. Wanneer het Catalonië betreft, is deze partij niet te onderscheiden van de ultrarechtse partijen: het Spaanse patriotisme viert ook daar hoogtij. Zij (waaronder oud-president Felipe Gonzalez en Josep Borell, voormalig minister van BuZa en momenteel hoofd van de Europese diplomatie) zijn fel gekant tegen een regering die de (passieve) steun van een Catalaanse onafhankelijkheidspartij nodig heeft.

Toen Sánchez gisteren bij de presentatie van zijn regeringsplannen in het Congres zijn steun van ERC verdedigde, kreeg hij hevige kritiek van de oppositie. De fascistische partij Vox vind dat, in plaats van onderhandelen met Torra, deze gevangen genomen moet worden omdat hij als president aanblijft en geen gehoor geeft aan de kiescommissie. De leider van de rechtse Partido Popular zei Sánchez dat de overeenkomst met de Catalaanse onafhankelijkheidspartij hem diep zal berouwen en dat dit niet zonder gevolgen zal blijven.

De PSOE is medeverantwoordelijk voor de problemen in Spanje door het politieke conflict met Catalonië aan justitie over te laten. Het is nogal naïef geweest om te veronderstellen dat wanneer zo ‘n stap eenmaal genomen is, dit beperkt zou blijven bij de Catalaanse politici. De ‘Deep State’, waaronder de hoge regionen in de Spaanse gerechtelijke macht, is altijd bezet gebleven door Franco aanhangers. Zij zijn nu in het bezit gekomen van politieke macht en zullen deze ook gaan gebruiken tegen de Spaanse politci indien zij dat nodig achten. Oftewel wanneer de eenheid van Spanje in het geding is. Een gerechtelijke aanklacht tegen Sánchez wegens hoogverraad door een rechtse oppositiepartij is zo ingediend.

Maar zo ver is het nog niet. Spanje krijgt de komende dagen een nieuwe regering. De politieke leiders van de EU lidstaten moeten zich maar eens afvragen of zij hun Spaanse collega die zijn positie dankt aan een gijzeling, welke notabene onterecht het lidmaatschap van het Europese Parlement wordt ontzegd, recht in de ogen kunnen kijken.

Spanje daagt Europa uit

(930 woorden)

Catalaanse president Torra afgezet
De Spaanse centrale kiescommissie (JEC) klaagde de Catalaanse president Quim Torra aan omdat hij tijdens de verkiezingscampagne van afgelopen Mei geweigerd had om een spandoek met de tekst ‘Vrijheid voor de politieke gevangenen’ en de daarbij behorende gele strik van het regeringspaleis binnen 48 uur te verwijderen. De rechtbank in Catalonië veroordeelde Torra daarvoor op anderhalf jaar lang verbod van het uitoefenen van een publieke functie. Hij kon daar echter nog in beroep tegen gaan bij het Spaanse Hooggerechtshof. De uitspraak insinueerde echter ook dat de JEC hem het lidmaatschap van het Catalaanse Parlement kon ontzeggen. Daarmee zou hij op deze manier automatisch uit zijn functie als president moeten worden gezet. Het ‘slachtoffer’ mocht dus zelf de straf tegen haar ‘misdadiger’ naar eigen believen uitvoeren. De uitspraak van de kiescommissie is een directe aanval tegen de soevereiniteit van het Catalaanse Parlement en daarom ook een aanval tegen de democratie in Spanje als geheel. De Catalaanse president wordt daarmee tevens het internationale burgerrecht op beroep bij een hogere instantie ontzegt. Tegelijkertijd passeert de administratieve commissie, wat een kiescommissie in wezen is, daarmee het hoogste Spaanse justitiële orgaan, het Hooggerechtshof. Een manipulatie die juridisch hoogst dubieus en met zeer grote waarschijnlijkheid ongrondwettelijk is.

Het laatste woord is daarmee echter nog niet gezegd. President Torra heeft in een TV toespraak gezegd dat hij zijn afzetting als een staatsgreep beschouwd. Volgens de reglementen van het Catalaanse Parlement en die van het Catalaanse Statuut, een overeenkomst tussen Catalonië en de Spaanse staat die hetzelfde gehalte als een grondwet heeft, kan een president slechts door het Parlement zelf worden afgezet en pas na een definitieve gerechtelijke veroordeling. Oftewel wanneer het Hooggerechtshof het oordeel in hoger beroep bevestigt. Het Parlement houdt daarom de volgende dag na de uitspraak van de JEC een plenaire vergadering om Torra zijn positie als president te bevestigen. Gebeurd dit, en dat is met een parlementaire meerderheid van de Catalaanse onafhankelijkheidspartijen hoogst waarschijnlijk het geval, dan is niet alleen de Catalaanse president ongehoorzaam aan de JEC, maar het gehele Catalaanse Parlement. Het Catalaanse Parlement en haar voorzitter is gedwongen om ongehoorzaamheid te zijn aan de Spaanse staat wil zij haar soevereiniteit niet verliezen.

Europarlementariër Junqueras mag niet naar het Parlement
Het Europese Hof van Justitie had onlangs geoordeeld dat de Catalaanse vicepresident en voorzitter van ERC, Oriol Junqueras, juridische onschendbaarheid geniet en dat hij daarom niet door het Spaanse Hooggerechtshof tot 13 jaar gevangenisstraf veroordeeld had mogen worden voor het houden van een referendum. Dezelfde kiescommissie die de Catalaanse president afzet besluit dezelfde dag echter ook om de gekozen Europarlementariër Oriol Junqueras zijn lidmaatschap van het Europese parlement te schrappen. Zij argumenteert dat de uitspraak van het Europese Hof niet meer geld omdat Junqueras inmiddels veroordeeld is. De Spaanse staat, notabene in de vorm van de kiescommissie in plaats van het hoogste juridische orgaan, weigert daarmee gehoor te geven aan het Europese Gerechtshof. Door deze manipulatie hoeft het Spaanse Hooggerechtshof echter niet haar belofte tegenover het Europese Hof te breken. In haar vraag naar juridisch advies aan het Europese Hof over de status van Junqueras beloofde de Spaanse hoogste rechtbank namelijk gehoor te geven aan de uitspraak.

Het contrast tussen de Spaanse en Europese justitie is schrijnend. Als gevolg van de uitspraak van het Europese Hof heeft de Belgische rechter besloten om geen gehoor te geven aan het Spaanse uitleveringsverzoek van Puigdemont en Toni Comín(Europarlementariër en tevens Catalaans minister in ballingschap). Daarnaast liet de voorzitter van het Europese Parlement, Sassoli, er geen gras over groeien en gaf direct gehoor aan de uitspraak van het Europese Hof van Justitie. Terwijl de extreem rechtse en gepolitiseerd JEC (1) Junqueras het recht van Europarlementariër ontzegt, zijn Puigdemont en Comín inmiddels lid van het Europese Parlement.

Nu de kiescommissie de voorzitter van Catalaanse partij ERC het lidmaatschap van het Europese Parlement heeft ontzegt, is deze partij genoodzaakt om de steun aan de PSOE, die zij de dag tevoren sloot, op te zeggen. ERC zou zich volgens het verdrag dat zij met de PSOE sloot zich van stem onthouden zodat de PSOE een meerderheid in het Congres zou behalen om te kunnen regeren. De Catalaanse onafhankelijkheidspartij kreeg veel kritiek vanwege deze overeenkomst. President Torra (van de JxCat partij) riep de vicepresident (ERC) op het matje en klaagde dat de overeenkomst zonder zijn medeweten en toestemming van de coalitiepartij was gesloten (2). ERC zal nu een keus moeten maken: of zij is loyaal aan haar coalitiegenoot JxCat of aan de PSOE partij die medeverantwoordelijk is voor de illegale afzetting van Torra ‘s voorganger, Puigdemont, en de opschorting van de Catalaanse autonomie. Maar in de politiek in het algemeen, en ERC in het bijzonder, is niets uitgesloten. Ondertussen vind gedurende dezelfde uren het debat in het Spaanse Congres van Afgevaardigden plaats om de PSOE regering van Pedro Sánchez te installeren.

De weigering van Spanje om Junqueras tot het Europese Parlement toe te laten beïnvloedt haar samenstelling en is daarom een directe aanval op de Europese instellingen. Het is daarom te verwachten dat dit besluit gevolgen zal hebben. Het is te hopen dat men in Europa eindelijk begint in te zien dat Spanje haar reputatie als democratische rechtstaat niet waard is.

  1. De overeenkomst is in het algemeen zeer vaag, maar zij stelt dat er onderhandelingen tussen de Catalaanse en Spaanse presidenten zullen worden gevoerd.
  2. De JEC is dusdanig gepolitiseerd dat de voorzitter van de PP, Pablo Cassado, het oordeel over Torra uren tevoren reeds via Twitter bekend maakte.

Correctie
De bewering in dit artikel dat Torra opdracht had gegeven de Spaanse vlag van het regeringspaleis te  verwijderen is onjuist. De tekst hierover is verwijderd.

Een grote omwenteling

(1400 woorden)

Rechtszaak uitlevering Puigdemont
Na de veroordelingen van de Catalaanse leiders door het Spaanse Hooggerechtshof op 14 Oktober vroeg de onderzoeksrechter van dit hof, Pablo Larena, voor de derde maal een arrestatie-en uitleveringsbevel tegen de Catalaanse president in ballingschap Carles Puigdemont en zijn ministers uit. Hij dacht dat, nu de andere ministers wegens opruiing zijn veroordeeld voor gevangenisstraffen van 9 à 13 jaar, de justitie van België en Schotland de president en zijn ministers in ballingschap onmiddellijk vast zou laten zetten totdat zij aan Spanje zouden worden uitgeleverd. Dit bleek echter niet het geval. Nadat de Catalaanse politici door de rechters in Glasgow en Brussel verhoord waren, lieten zij hen niet alleen vrij, maar mochten zij ook hun paspoorten behouden en dus vrij het land verlaten om te reizen. Zij werden enkel verplicht om hun reis aan justitie door te geven. Afgelopen Maandag moesten Puigdemont en twee van zijn ministers die in België verblijven opnieuw voor het gerecht verschijnen. In principe zou de definitieve uitspraak vallen omtrent hun uitlevering. Hun advocaat vroeg de Belgische rechter echter om een uitspraak van het Europese Hof van Justitie af te wachten. Deze (een echte rechter!) besloot de zaak daarom uit te stellen tot begin Februari. Tot grote ergenis van de Spaanse justitie mochten de Catalaanse politici het gerechtsgebouw opnieuw in vrijheidverlaten.

Naar het Europese Hof van Justitie
Afgelopen Donderdag, 19 December, werd namelijk een uitspraak door het Europese Hof van Justitie verwacht omtrent het lidmaatschap van Oriol Junqueras (de Catalaanse vicepresident onder Puigdemont en tevens voorzitter van de partij ERC) voor het Europese Parlement. Op 28 Mei werd hij gekozen tot volksvertegenwoordiger van dit parlement. Op datzelfde moment vond de rechtszaak tegen hem en de acht andere Catalaanse politici en burgerleiders plaats. In princiepe had het gerechtelijk proces toen moeten worden opgeschort, want Junqueras genoot vanaf dat moment juridische onschendbaarheid. Maar het Spaanse Hooggerechtshof, onder voorzitterschap van rechter Marchena, vond dat van niet en ging gewoon door met het gerechtelijk proces. Marchena vond dat Junqueras pas lid van het Europese Parlement zou zijn nadat hij eerst tegenover de Spaanse kiescommissie trouw zou zweren aan de Spaanse grondwet en nadat hij deelgenomen zou hebben aan de eerste plenaire vergadering in Straatsburg. Tegelijkertijd belemmerde Marchena dat Junqueras trouw kon zweren en naar Straatsburg kon afreizen door hem gevangen te houden. Machiavellisme ten voeten uit.

In opdracht van Junqueras vroeg het Spaanse Hooggerechtshof vervolgens advies aan het Europese Hof van Justitie vanaf welk moment een gekozen volksvertegenwoordiger daadwerkelijk lid is van het Europese Parlement. Deze uitspraak werd dus afgelopen Donderdag verwacht. Daar Puigdemont en zijn minister van volksgezondheid in ballingschap, Toni Comín, ook gekozen waren tot Europarlementariërs en de eventueel daaruitvolgende juridische onschendbaarheid ook voor hen zou gelden, wachtte de Belgische rechter de uitspraak van het Europese Hof af.

De uitspraak
Kort samengevat komt de uitspraak er op neer dat een Europees Parlementslid direct door de Europese burgers wordt gekozen en dat Junqueras daarom lid van het Europese Parlement werd op het moment dat de verkiezingsuitslagen officieel bekendgemaakt werden. Dat was op 13 Juni jongstleden. Het Europese Hof zegt dat Junqueras vanaf dat moment juridische immuniteit genoot en dus het gerechtelijk proces tegen hem had moeten worden stopgezet. Als gevolg daarvan had hij toen onmiddelijk moeten worden vrij gelaten. De rechtszaak had pas weer door kunnen gaan nadat het Spaanse Hooggerechtshof aan het Europese Parlement gevraagd zou hebben om zijn juridische onschendbaarheid op te heffen. De rechtszaak tegen Junqueras en de veroordeling tegen hem druisen daarom rechtstreeks tegen de Europese wetgeving in, aldus het Europese Hof van Justitie.

Het Europese Hof heeft zich in deze zaak zeldzaam duidelijk uitgesproken en heeft voor de gehele Europese Unie verstrekkende gevolgen. Een EU lidstaat kan volgens deze uitspraak geen aanvullende eisen opleggen alvorens een volksvertegenwoordiger lid kan worden van het Europese Parlement. Men spreekt in juridische kringen al over een historische uitspraak en ‘de doctrine van het precedent Junqueras’.

Gevolgen
De uitspraak is een zware nederlaag voor de Spaanse justitie. Het Europese Hof voor Justitie zegt onomwonden dat Spanje de burgerrechten heeft geschonden. Het tribunaal zegt eigenlijk in beleefde woorden dat het juridisch proces tegen Junqueras een grote farce is. Het is nu afwachten hoe het Spaanse Hooggerechtshof hier op zal reageren. Het kan niet worden uitgesloten dat de Spaanse rechtbank zal beweren dat de uitspraak slechts een advies is en dat het daarom geen bindend vonnis is. Maar het Hooggerechtshof speelt daarmee wel met haar reputatie als democratische rechtstaat. Vooralsnog heeft zij Junqueras, 24 uur na deze uitspraak, nog niet vrij gelaten. De openbaar aanklager maakte kort na de uitspraak bekend dat hij van het Spaanse Hooggerechtshof zal eisen dat zij aan het Europese Parlement vraagt om de juridische onschendbaarheid van Junqueras op te heffen.

De demissionaire regering van Sánchez laat weten dat de landsadvocaat, die direct onder toezicht van de regering valt, de uitspraak zal bestuderen. Ondertussen heeft de Catalaanse politieke partij ERC haar onderhandelingen voor een nieuwe regering opgeschort totdat de PSOE duidelijk laat weten hoe zij over de vrijlating van haar voorzitter en de andere gevangenen denkt. De PSOE had graag een overeenkomst voor het einde van dit jaar gehad. Of er ooit een deal met ERC zal komen is zeer te betwijfelen, want de meningen liggen zeer ver uiteen. In het uiterste geval zullen de Spanjaarden opnieuw worden opgeroepen om naar de stembus te gaan, want zowel de Partido Popular als de PSOE (het enige alternatief voor een parlementaire meerderheid), sluiten wederzijds een overeenkomst met elkaar uit. Spanje is en blijft onregeerbaar zolang zij het recht van zelfbeschikking voor de Catalanen onthoudt.

Vanuit de politiek en de Spaanse pers wordt met boosheid en verbazing op de uitspraak van de Europese justitie gereageerd. Sommigen beweren dat Junqueras niet meer juridisch onschendbaar zou zijn omdat hij inmiddels is veroordeeld en de uitspraak van het Europese Hof slechts gold voor de periode toen hij nog in voorarrest zat. In ultranationalistische kringen spreekt men over inmenging van de Spaanse soevereiniteit en stelt men voor om uit de Europese Unie te stappen.

Ook voor Puigdemont en Comín heeft de uitspraak directe gevolgen. De voorzitter van het Europese Parlement, Sassoli, eist van Spanje dat zij direct gehoor moet geven aan de uitspraak van het Europese Hof. Hij geeft Puigdemont en Comín onmiddelijk toegang tot het Europese Parlement. Dit in tegenstelling tot zijn ultrarechtse voorganger Tajani, die zijn positie misbruikte en samenspande (in Catalaans) met de Spaanse unionistische partijen zodat Puigdemont de toegang tot het parlementsgebouw geweigerd werd zonder hem daarvan zelfs op de hoogte te stellen *. Clara Ponsatí, de Catalaanse minister van onderwijs die in ballingschap in Schotland verblijft, stond ook op de kieslijst voor Europarlementariër. Na de Brexit, eind Januari, wordt zij daarom ook lid van het Europese Parlement. Rechter Larena is genoodzaakt om de arrestatiebevelen tegen de Catalaanse politici voor de derde maal in te trekken en kunnen de ballingen, in theorie, weer terugkeren naar hun vaderland. Voorzichtigheid is echter geboden, want aan de zuidkant van de Pyreneëen worden de wetten naar eigen politek inzicht geïnterpreteerd.

Een ommekeer voor Catalonië
De uitspraak van het Europese Hof betekent een grote winst voor de Catalanen. Na twee lange jaren van vervolgingen en onderdrukking (er worden in totaal 1300 Catalanen vervolgt in verband met het onafhankelijkheidsproces) hebben ze gerechtigheid in Europa gevonden. Een gerechtigheid die echter ophoudt te bestaan aan de andere kant van de Pyreneeën. Het is niet te verwachten dat de Spaanse justitie na deze uitspraak van houding zal veranderen. Twee uur nadat het oordeel van het Europese Hof bekend werd gemaakt, publiceerde zij het vonnis tegen de zittende Catalaanse president Quim Torra. Tijdens de verkiezingsperiode had hij geweigerd om de gele strikken, het symbool van protest tegen de politieke gevangenen en ballingen, van het regeringspaleis te verwijderen. Torra wordt voor anderhalf jaar uit zijn ambt als president van Catalonië gezet, notabene omdat hij protesteerde tegen iets waarvoor het Europese Tribunaal hem zojuist in het gelijk heeft gesteld. Vooralsnog gaat hij in hoger beroep bij het Hooggerechtshof. Maar dit lijkt eerder uitstel dan afstel van executie. Het is voor het eerst in de moderne Spaanse geschiedenis dat een zittende president wordt afgezet. Dat niet Torra de bron van het probleem is maar Spanje, blijkt wel uit het feit dat gedurende de afgelopen eeuw elf van de dertien Catalaanse presidenten een aanvaring hebben gehad met de Spaanse justitie. Één van hen, Lluís Companys, werd daarbij geëxecuteerd. Het moment van publicatie van het vonnis tegen Torra is duidelijk een wraakneming en een wanhopige poging om de uitspraak van het Europese Hof te verhullen. De onderdrukkingen en vervolgingen tegen de Catalanen zijn nog lang niet voorbij, integendeel. Maar het tij is duidelijk gekeerd in het voordeel van de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging.

  • De verdediging van Puigdemont heeft aangekondigd dat zij Tajani zal aanklagen.

Onderhandelingen

(870 woorden)

Na de Spaanse verkiezingen van afgelopen 10 November werd de socialistische partij PSOE van de demissionaire regering van Pedro Sánchez opnieuw gekozen tot de grootste partij in het Congres van Afgevaardigden. Sánchez had de onderhandelingen met de linkse Podemos partij laten mislukken in de hoop dat hij bij deze herverkiezingen sterker uit de bus zou komen en Podemos niet nodig zou hebben. ‘Ik zou geen nacht kunnen slapen met Podemos in de regering’, zei hij toen omdat deze partij het zelfbeschikkingsrecht van Catalonië respecteerde. Het tegendeel bleek echter waar: met de herverkiezingen verloor Sánchez twee zetels en achtenveertig uur later sloot hij een overeenkomst met Podemos om samen te gaan regeren. De stem van Podemos is echter nog niet voldoende om een meerderheid in het Congres te behalen. Sánchez heeft de onthouding van de stem van de Catalaanse onafhankelijkheidspartij ERC nodig. Maar mede als gevolg van de aanklacht van de landsadvocaat (welke onder direct toezicht van de regering staat) en het OM (waar de politiek grote invloed op heeft), zijn de voorzitter en andere politici van ERC veroordeeld tot negen a twaalf jaar gevangenisstraf wegens het houden van een referendum. De druk op ERC om toe te geven in ruil voor vrijlating van hun partijgenoten is dus bijzonder groot. Men kan gerust stellen dat Spanje de gevangen Catalaanse leiders als gijzelaars gebruikt voor hun politieke doeleinden. Sánchez wil graag nog voor de kerstdagen een regering hebben, want de havikken van zijn PSOE partij staan namelijk te popelen om hem te lichten en een overeenkomst met de extreem rechtse partijen Partido Popular en Ciutadans en met de fascisten van Vox te sluiten. ERC op haar beurt stelt ook haar eisen. Zij eisen het recht van zelfbeschikking op door het mogen houden van een referendum over de Catalaanse onafhankelijkheid en de vrijlating van de politieke gevangenen. De partijen staan dus bijzonder ver uit elkaar en de onderhandeling verlopen daarom zeer moeizaam.

Tot nu toe sprak Sánchez altijd over de verdeeldheid binnen de Catalaanse samenleving wanneer hij het had over het politieke conflict tussen de Spaanse staat en het autonome gebied Catalonië. Hij wil het probleem niet als zodanig erkennen. Laat staan dat hij Catalonië als politieke eenheid erkennen zal om mee te onderhandelen. De enige concessie die hij gedurende de onderhandelingen tot nu toe heeft gedaan is dat hij spreekt over een politiek conflict in Catalonië. Maar hij zegt daar niet bij dat het een conflict met Spanje betreft.

Dit is ook de reden waarom Sánchez bij herhaling geweigerd heeft om de telefoon op te nemen wanneer de Catalaanse president Quim Torre hem belt voor overleg over dit conflict. ERC eist van Sánchez dat deze respect toont voor de Catalaanse instituten. Oftewel dat Sánchez de Catalaanse president moet bellen voor overleg over het Spaans – Catalaans politieke conflict en dat hij en zijn partij JxCat bij de onderhandelingen over zijn aanstelling als president betrokken worden. Als reactie daarop heeft Sánchez aangekondigd dat hij een informatieronde zal houden onder alle presidenten van de zeventien autonome gebieden die Spanje rijk is. Volgens hem staat Catalonië op dezelfde voet als de andere autonome gebieden. Maar praten met de president van Extremadura, om maar een voorbeeld te noemen, leidt niet bepaald tot een overeenkomst met de Catalaanse partijen.

De Catalaanse partij PSC, inmiddels gedegenereert tot een onderworpen deel van de PSOE, stelt voor om een nieuw Statuut voor Catalonië te ontwerpen. Daarbij minacht de PSC het feit dat de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging juist is ontstaan door de mislukte invoering van het Statuut van 2006 waarbij haar PSOE partij de hoofdrol speelde. Haar president toendertijd, Zapatero, beloofde een nieuw Statuut voor Catalonië te steunen. Nadat het Catalaanse Parlement met 80% steun een voorstel indiende, schrapte hij daar grote delen uit weg. Nadat het alsnog in een referendum onder de Catalanen werd aangenomen, bracht de Partido Popular het Statuut naar het sterk gepolitiseerde Constitutioneel Hof. Deze oordeelde in 2010 dat, zoals in het Statuut werd beschreven, Catalonië geen natie is en dat de Catalaanse taal daarom niet als hoofdvoertaal in Catalonië gebruikt kan worden. De socialisten en de PP hebben zich nooit aan de afspraken gehouden zoals deze in dit Statuut waren vastgelegd. Het voorstel van PSC voor een nieuw Statuut is daarom een directe belediging aan het adres van de Catalaanse gemeenschap. Blijkbaar hebben de socialisten niets beters te bieden. Het is óf dit óf gerechtelijke vervolgingen, politieke gevangenen, schendingen van mensenrechten en een teloorgang van democratie. Het redactioneel schrijven van Vilaweb merkt fijntjes op dat de geschiedenis zich lijkt te herhalen. In 1895 proclameerde Cuba haar onafhankelijkheid van Spanje. Daarna probeerde de Spaanse regering Cuba een nieuw Statuut als autonoom gebied aan te smeren. Dit mislukte volledig en in 1897 werd Cuba de facto onafhankelijk van Spanje.

Indien ERC volhoud in haar eisen voor het recht op zelfbeschikking en de vrijlating van de politieke gevangenen, ziet het er vooralsnog naar uit dat de demissionaire president van Spanje geen regering met de Kerstdagen zal hebben. Het ziet er zelfs sterk naar uit dat het nooit tot een overeenkomst zal komen en dat de socialisten uiteindelijk met de steun van extreem rechts en de fascisten zullen gaan regeren. Want over democratie, het recht op zelfbeschikking en andere fundamentele rechten kan nu eenmaal niet worden onderhandelt.

Andersom

Afgelopen Maandag publiceerde ex-president Rajoy zijn memoires. Daarin vertelt hij dat zijn regering al sinds 2015 werkte aan het plan om de Catalaanse autonomie op te schorten volgens grondwetsartikel 155. Ook verteld hij, met trots, dat hij sowieso de Catalaanse autonomie zou hebben opgeheven indien de Catalaanse president Puigdemont na het referendum vervroegde verkiezingen zou hebben uitgeschreven. Enkele bemiddelaars beloofden Puigdemont dat ‘155’ niet zou worden ingevoerd indien hij verkiezingen zou uitschrijven. Omdat Puigdemont geen bevestiging van Rajoy kreeg en hem, achteraf gezien terecht, niet vertrouwde besloot hij dit uiteindelijk niet te doen.

In Barcelona verschenen deze week vier aangeklaagde inspecteurs van de Policia Nacional voor de rechter. Hun ME eenheden waren verantwoordelijk voor het politiegeweld tijdens het referendum waarvan de beelden de gehele wereld zijn rond gegaan. Zij verklaren dat zij in de ochtend van het referendum om 8 uur de opdracht hadden gekregen van een hogere officier met de bijnaam ‘Mars’ (met grote waarschijnlijkheid het hoofd van de politie interventie eenheid José Miguel Ruiz Iguzquiza) om hardhandig tegen het referendum op te treden. Hun verklaringen staan lijnrecht tegenover die van de staatssecretaris van BiZa, José Antonio Nieto, en het hoofd van de Guardia Civil, Diego Pérez de los Cobos. Tijdens het gerechtelijk proces tegen de Catalaanse leiders verklaarden deze tegenover het Spaanse Hooggerechtshof dat de Catalaanse politie, de Mosssos d’Esquadra, niet weewerkten om het referendum tegen te houden en dat de Policia Nacional en de Guardia Civiel daarom zonder coördinatie met de Mossos moesten ingrijpen.

Ook Donald Tusk haalde na zijn mandaat als voorzitter van de Europese Raad deze week zijn herinneringen op. Tegenover de krant El País vertelt hij dat hij Rajoy nog voordat het referendum plaats had gevonden hem gezegd had dat deze nooit geweld tegen de bevolking kon gebruiken. ‘De kracht van het argument is veel beter dan het argument van de kracht’, aldus Tusk. De regering van Rajoy heeft altijd iedere inmenging van de EU in dit conflict ontkent.

De opschorting van de Catalaanse autonomie, inclusief het ontslaan van de Catalaanse regering en het ontbinden van het Parlement (wat de facto een staatsgreep was omdat dit tegen de Spaanse grondwet en het Catalaanse Statuut indruist), was dus geen reactie op het (zogenaamde illegale) referendum dat Puigdemont had laten houden. De plannen waren reeds in de maak nog voordat de verkiezingen van het Catalaanse Parlement hadden plaatsgevonden waarin een meerderheid voor de Catalaanse onafhankelijkheid gekozen werd en lang voordat Puigdemont president was. Rajoy ontliep daarmee zijn verantwoordelijkheid om een politieke oplossing te zoeken en liet het conflict over aan de Spaanse justitie. Lang voordat het referendum voor de Catalaanse onafhankelijkheid plaats vond, had hij reeds besloten om de weg van onderdrukking en gerechtelijke vervolgingen in te gaan en ondanks dat Europa had aangedrongen op een democratische oplossing.

Het besluit van de Spaanse politie om gewelddadig tegen de kiezers in te grijpen werd van hogerhand genomen en nog voordat de stemlokalen waren geopend. Het gewelddadig optreden van de Guardia Civil en Policia Nacional tegen het referendum was dus geen reactie omdat de Mossos d’Esquadra weigerde mee te werken. Het was een van tevoren genomen beslissing om het referendum te laten ontaarden in een ordinaire rel om de politieke leiders en de top van het Catalaanse politiecorps te kunnen veroordelen wegens oproer.

Met de memoires van Rajoy en Tusk en de verklaringen van de Spaanse politie komt alles in een geheel ander daglicht te staan en wordt bevestigd wat al lang vermoed werd. De Spaanse regering onder leiding van Rajoy koos bewust en ‘a priori ‘voor de route van geweld en onderdrukking tegen de legitieme en democratische wens van de Catalanen om onafhankelijk van Spanje te worden. Het heeft er trouwens alle schijn van dat de demissionaire PSOE regering van Pedro Sánchez hier weinig verandering in zal te brengen.

P.S. De rechtszaak die in Barcelona tegen de Policia Nacional en de Guardia Civil loopt begint eindelijk haar vruchten af te werpen. Dit is voor een groot deel te danken omdat de gemeente van Barcelona zich als verdediger en volksaanklager voor de slachtoffers van het politiegeweld tijdens het referendum heeft opgeworpen. Op aandringen van de landsadvocaat, welke onder direct toezicht van de demissionaire PSOE regering van Sánchez staat, werd de gemeente van Barcelona na de bekentenissen van de politie commissarissen door de rechtbank uit haar taak als volksaanklager gezet. De rechtbank vind dat zij geen persoonlijke schade heeft geleden door deze zaak. Deze uitzetting staat in schril contrast met de volksaanklager tegen de Catalaanse leiders in het Spaanse Hooggerechtshof. Daar was de fascistische partij Vox in het geheel geen bezwaar als volksaanklager ondanks dat deze partij, of degenen die zij vertegenwoordigd, geen schade door het referendum in Catalonië had geleden.

Spanje glijdt af

(650 woorden)

Wet digitale mondsnoering
Tijdens de verkiezingscampagne vaardigde de demissionair president Pedro Sánchez een koninklijk decreet uit met als doel om ‘de veiligheid en digitale privacy van de burgers te verbeteren’. Het decreet houdt in dat alle Internetservers van de Spaanse overheid met persoonlijke informatie zich binnen de Europese Unie moeten bevinden. Ook zegt het decreet dat de regering zonder tussenkomst van een rechter vanwege nationale veiligheid of sociale onrust websites of Internet services kan afsluiten.

In wezen gaat het om te voorkomen dat de Raad voor de Catalaanse Republiek, voorgezeten door de Catalaanse president in ballingschap Puigdemont, een systeem in werking stelt zodat de ingezetenen van Catalonië zich kunnen registreren. Er zijn plannen in de maak om dit met behulp van de BlockChain technologie te gaan doen. Dit is dezelfde techniek die voor criptomunten zoals BitCoin wordt gebruikt. Hierbij worden meerdere, eventueel vele en wereldwijd verspreide, internetservers gebruikt die niet zomaar door een nationale overheid kunnen worden afgesloten. De andere reden dat Sánchez dit decreet uitvaardigt is om de protestdemonstraties van Tsunami Democràtic onmogelijk te maken. Deze beweging gebruikt een Android applicatie waardoor de politie geen inzicht heeft in de communicatie tussen de manifestanten. Dit maakte het bijvoorbeeld mogelijk dat de demonstranten de AP7 snelweg konden afsluiten nadat ze bij de grensblokkade door de Franse en Spaanse politie waren verwijderd. De Spaanse regering kan nu in zo ‘n geval volledig het Internet en de telefoon communicatie in (een deel van) Catalonië afsluiten zonder dat daar een rechter aan te pas hoeft te komen.

Een koninklijk decreet is direct van kracht, maar moet achteraf door het Congres van afgevaardigden worden goedgekeurd. De digitale veiligheid van de burger was blijkbaar in groot en direct gevaar. Of Sánchez publiceerde dit zeer discutabele decreet zodat het niet zou opvallen tijdens de verkiezingscampagne. Op 26 Oktober kreeg de PSOE de steun van PP en Ciutadans voor deze wet-decreet. Dankzij de stemonthouding van de o zo linkse en revolutionaire partij Podemos werd deze zogenoemde ‘digitale wet voor mondsnoering’ door het Spaanse Congres goedgekeurd. Podemos onthield zich van stem omdat ze het belangrijker vind om met de PSOE te kunnen gaan regeren (ze hebben een principe akkoord gesloten) dan het beschermen van de fundamentele burgerrechten. Met de goedkeuring van deze wet is Spanje afgegleden tot aan het democratisch niveau van Turkije, Rusland, Irak en China. Bij deze van harte.

Veiligheidskordon fascisme
Met de laatste verkiezingen in het autonome gebied van Andalusië verloor de PSOE na 30 jaren haar meerderheid in het parlement. De rechtse partijen Ciutadans en PP behaalden echter een meerderheid indien zij ook de fascistische partij Vox zouden gedogen of laten meeregeren. Ditzelfde gebeurde ook in het parlement van de autonome regio Madrid en in de gemeenteraad van de Spaanse hoofdstad.

Bij de Spaans nationale verkiezingen van 10 November werd Vox de derde partij in het Congres van afgevaardigden. De andere politieke partijen, waaronder de PP en PSOE, spraken af om een veiligheidskordon rondom Vox aan te leggen zodat deze minimale invloed in het Congres zou hebben. Bij de eerste parlementsvergadering na de verkiezingen blijkt van een dergelijk kordon echter helemaal geen sprake te zijn. PP steunde Vox en de PSOE gaf om partijpolitieke redenen toe. Hierdoor werd een lid van Vox zelfs een vicepresident (er zijn er meerderen) van het Congres. Hoe kan het ook anders: voorheen zaten de leden van Vox in de PP of PSOE partij. Het verschil is dat zij nu openlijk voor het fascisme uitkomen. De PSOE en PP partijen dragen nog een ideologisch links-rechts vernislaagje. Dit laagje slijt echter met de dag en hun ware gezicht wordt steeds duidelijker zichtbaar. De zogenaamd wonderbaarlijke Spaanse ‘democratische overgangsperiode’, welke na de dood van Franco begon, is definitief voorbij als zij sowieso ooit bestaan heeft. Weliswaar is het kadaver van Franco verwijderd uit de Vallei van de Gevallenen, maar zijn ideologie is overal aanwezig en springlevend.

Catalaanse president bedreigt met afzetting

(1200 woorden)

Het komt in onze westerse democratische samenleving niet vaak voor dat een zittende president van een gebied of land voor het gerecht moet verschijnen. Doorgaans genieten regeringsleiders tijdens de uitvoering van hun ambt juridische onschendbaarheid om hen tegen gerechtelijke vervolging voor hun politieke beslissingen te beschermen. Slechts in een zeer uitzonderlijk geval, zoals fraude, machtsmisbruik of een zware misdaad, wordt deze juridische immuniteit, doorgaans met instemming van het parlement, opgeheven.

In 1940 vluchtte de Catalaanse president Lluís Compayns naar het door de Duitse nazi’s bezette Frankrijk. Hij werd door de Gestapo aan het Spanje van generaal Francisco Franco uitgeleverd. In een rechtszitting dat nog geen uur duurde werd hij ter dood veroordeeld. De daaropvolgende dag werd hij voor de dageraad in het kasteel van Montjuïc, middenin Barcelona, gefusilleerd. Spanje heeft de rechtszaak nooit onderzocht, nietig verklaart, de Catalaanse president in ere herstelt noch haar excuses voor de moord aangeboden.

Sindsdien zijn er tot gisteren aan toe in Spanje geen presidenten meer geweest die tijdens hun functie terechtgesteld werden (1). De huidige president Quim Torra werd in staat van beschuldiging gesteld en verscheen afgelopen Maandag voor de rechter. Tijdens de verkiezingscampagne van 28 April jongstleden had hij geweigerd om de gele strikken (als protest tegen de politieke gevangenen en ballingen) van de Catalaanse overheidsgebouwen en het spandoek met de tekst ‘Vrijheid voor de politieke gevangenen’ van het balkon van het presidentiele paleis te verwijderen. De Spaanse Centrale Kiescommissie (JEC) had hem daarvoor opdracht gegeven met het argument dat gedurende de verkiezingscampagne de overheidsgebouwen geen partijpolitieke symbolen mogen dragen. Torra weigerde om twee redenen het spandoek te verwijderen. Het spandoek is namelijk geen partijpolitiek symbool. Het drukt het algemeen verlangen van een groot deel van de Catalaanse samenleving uit. De wens van vrijheid voor de politieke gevangenen wordt bovendien gedragen door andere politieke partijen die niet regeren. Daarnaast argumenteert de Catalaanse president dat hij door het Parlement is gekozen en dus alleen aan dit Parlement verantwoording schuldig is. De administratieve JEC commissie is daarom ondergeschikt aan de president. De opdracht van de JEC was volgens Torra daarom illegaal. Indien hij de JEC commissie gehoorzaam zou zijn geweest, dan had hij zijn macht als president misbruikt, hetgeen een misdaad is. ‘Ik kan niet zomaar tegen de directeuren van de scholen en ziekenhuizen zeggen dat zij de gele strikken moeten verwijderen, want daar heb ik geen zeggenschap over.’ Torra zegt dat de censuur van de JEC de fundamentele mensenrechten schendt. Hij stelde tegen de rechter dat hij als president alles zal doen om het recht van vrije meningsuiting en de andere fundamentele burger-en mensenrechten in zijn land te beschermen.

De advocaat van Torra, Gonzalo Boye, zegt dat het een politiek gemotiveerd proces is en dat een dergelijke vervolging een abnormaliteit is in een vrije democratie. Hij argumenteert bovendien dat de rechters en de openbare aanklager van het Catalaans Hooggerechtshof partijdig zijn. De voorzitter van dit tribunaal, Barrientos, en de openbare aanklager liepen een jaar geleden boos van een bijeenkomst weg toen de voorzitter van het Catalaanse Parlement sprak over de politici in ballingschap en de politieke gevangenen. De rechter en de openbare aanklager vinden dus dat de gerechtelijk vervolgingen tegen de Catalaanse politici en burgerleiders apolitiek zijn en dat Spanje geen politieke gevangenen en ballingen heeft. Daarmee is aangetoond dat zij in deze zaak partijdig zijn en met grote waarschijnlijkheid reeds stelling hebben genomen over het al dan niet verwijderen van het spandoek en de gele strikken. De twee andere rechters van dit tribunaal namen deel in de gerechtelijke procedure om de aanklacht tegen Torre te accepteren. Ook zij zijn daarmee aantoonbaar ‘besmet’, zoals advocaat Boye dat in juridische termen noemt. Naast de openbare aanklager is er ook een volksaanklager. Net als in het proces tegen de Catalaanse leiders in het Spaanse Hooggerechtshof, is dit de ultrarechts en fascistische politieke partij Vox. Aan het begin van de zitting zei Torra dat hij de vragen van de volksaanklager niet zal beantwoorden omdat zij een Francistische politieke partij is. Barrientos gaf Torra een reprimande dat hij de volksaanklager niet mag beledigen in zijn rechtszaal. De rechter en tevens voorzitter van het Catalaans Juridisch Hooggerechtshof vind Vox dus blijkbaar helemaal niet rechts. Dit maakt veel duidelijk over de politieke voorkeur van het hof. Advocaat Boye merkte op zijn beurt fijntjes op dat de rechter de Hooggeachte President van Catalonië niet zomaar met ‘meneer Torra’ kan aanspreken. Boye vroeg opnieuw om twee leden van de JEC als getuige te ondervragen. Ook vroeg hij om het proces uit te stellen, omdat er een aanklacht tegen deze twee leden van de JEC wegens machtsmisbruik tegen Torra loopt. De advocaat vindt dat dit proces niet kan plaats vinden voordat er een uitspraak tegen deze commissieleden is gedaan. Na kort beraad over de wraking van de rechters vond de rechtbank dat zijzelf onpartijdig is en dat de leden van de JEC niet hoeven te getuigen. Volgens de rechtbank heeft de lopende rechtszaak tegen hen geen enkele invloed en vond de gehoorzitting gewoon plaats.

In zijn eindpleidooi vroeg advocaat Boye de rechtbank om te rade te gaan bij het Europese Hof van Justitie (EHvJ). Zijn reeks vragen die hij aan het EHvJ stelt komen er op neer of een dergelijk partijdige rechtbank als het Catalaanse Justitiële Hooggerechtshof onder deze omstandigheden een president van een autonoom gebied in Europa wel mag veroordelen. De rechtbank is verplicht om aan de advocaat gehoor te geven en bij het EHvJ te rade te gaan. De aanvraag van de advocaat is een totale verrassing voor de rechtbank. Hiermee komt het politiek gerechtelijke proces direct onder internationale aandacht.

Torra viel in zijn eindweerwoord de Spaanse staat aan door te stellen dat haar justitie er op uit is de Catalaanse regeringsperiode te beïnvloeden. Maar dat zal het Catalaanse volk niet verhinderen om te blijven streven naar een onafhankelijke Republiek. Ook zei hij dat een veroordeling uiteindelijk als een boemerang op Spanje zelf terug zal vallen. Torra heette het vonnis daarom van harte welkom en beëindigde zijn weerwoord tegenover het Catalaanse Justitiële Hooggerechtshof, de deep state van het Spaans nationalisme, met: ‘Leve het vrije Catalonië’.

De Catalaanse president kan veroordeeld worden tot een boete van 60.000 Euro en dat hij, nooit eerder vertoond, uit zijn functie als president wordt gezet. Het ambt van president van Catalonië is er eentje met een hoog risico op rechtsvervolging. Advocaat Boye betoogde in zijn verdediging dat er iets mis is indien tien van de laatste twaalf Catalaanse presidenten gevangen, veroordeeld of vervolgt zijn. De uitspraak wordt nog deze week verwacht. Want als het tegen de Catalanen gaat, kan de Spaanse justitie verrassend efficiënt werken (2).

  1. Weliswaar werd ex-president Artur Mas veroordeeld voor de volksraadpleging in 2014, maar hij had zich toen al teruggetrokken als president en plaats gemaakt voor Carles Puigdemont. Deze week na het referendum van 1 Oktober 2017 naar België uit omdat hij in Spanje wordt gezocht voor oproer. De Duitse rechtbank weigerde echter om Puigdemont aan Spanje uit te leveren. Momenteel beraadt de Belgische justitie over een nieuwe aanvraag voor zijn arrestatie.

2. Op het moment van dit schrijven werden de uitspraken van het gerechtshof in Andalusia bekend over de fraude zaak ERO. Hierin worden onder andere twee ex-presidenten van de autonome regio en een minister, allen van de PSOE partij, veroordeeld. Dit gerechtelijk proces nam negen jaar in beslag.

Maria, een plattelandslegende

(480 woorden)

Van de week overleed Maria. Officieel was ze 83 jaar geworden, maar daar was ze niet zeker van. Zelf dacht ze dat ze 81 jaar oud was. Als enig kind groeide ze op een boerderij op in Centraal Catalonië. In de zomer zijn de dagen er snikheet met temperaturen die tegen de veertig graden aanlopen. De winters zijn er lang en koud. Gedurende dagen of weken hangt er dan een dikke mist die er voor zorgt dat de takken doorbuigen onder het gewicht van de rijp.

Na het overlijden van haar ouders bleef Maria alleen op de boerderij achter, samen met haar kippen en konijnen. Erg goed voor haar zelf zorgen deed ze niet. Niet dat ze achterlijk was, maar het interesseerde haar blijkbaar niet zo. En een toilet of badkamer had de boerderij niet. Ze ging altijd gekleed in een lange rok die tot haar enkels rijkten. Ondergoed droeg ze niet. Als ze haar behoefte moest doen hurkte ze ergens in het gras en liet het lopen. Net zoals haar moeder en alle vrouwelijke generaties daarvoor op het platteland deden. Eens in de week, op marktdag, ging ze naar de grote stad van de comarca. Een auto had ze niet, dus legde ze het meer dan tien kilometer lange traject lopend af, tenzij iemand van de omliggende boerderijen haar tegenkwam en haar een lift gaf. Want lopen kon ze wel en dat deed ze veel daar in de bossen bij de boerderij. In de herfst zocht ze er paddenstoelen. Als niemand kende zij de plekken waar de beste paddenstoelen te vinden waren.

Eenmaal in de stad aangekomen ging ze naar het huis van haar achternicht. Daar werden haar kleren gewassen, kon ze zich verschonen en kreeg ze een warme maaltijd of een glas warme melk. Als dank gaf ze in de herfst vaak een rieten mandje met paddenstoelen die ze in de bossen gevonden had. Daarna ging ze haar inkopen doen en trok ze vervolgens weer huiswaarts, met haar schone kleren of met een kledingstuk van haar achternicht die ze de week daarop kon inruilen voor haar eigen.

Maria had een oudere zus. Zij heeft haar nooit gekend want deze was op jonge leeftijd, als baby of peuter, reeds overleden. Het verhaal gaat dat haar zusje door een varken, dat zoals gewoonlijk rond de boerderij aan het grazen liep, werd aangevallen en opgegeten. Haar ouders hebben dat nooit officieel bekend gemaakt en gaven Maria de identiteit van haar overleden zusje. Dat is de reden waarom men niet weet of ze nu 81 of 83 jaar geworden is. In tegenstelling tot wat doorgaans in de Middelandsezeelanden gewoonlijk is, werd ze naast de oude kapel op traditionele manier begraven; in de grond in plaats van in een rots of in een bouwsel boven de grond. Daar, in de koude winter met haar eeuwige mist, rust ze nu uit van het harde plattelandsbestaan.

Tegenslag voor de Spaanse justitie

(1450 woorden)

Een heel andere mening van de Europese advocaat
In opdracht van de Catalaanse vicepresident Oriol Junqueras vroeg het Spaanse Hooggerechtshof aan het Europese Hof van Justitie in Luxemburg of hij juridische onschendbaarheid geniet omdat hij gekozen was voor het Europese parlement. Het Spaanse Hooggerechtshof vindt van niet. Volgens haar is Junqueras pas lid van het EU parlement (en vervolgens juridisch onschendbaar) wanneer hij aan alle wettelijke verplichtingen heeft voldaan, waaronder het trouw zweren aan de Spaanse grondwet, hetgeen hetzelfde hof hem verhinderde te doen door hem gevangen te houden. Voordat het Europese Hof van Justitie een uitspraak hierover doet, wordt de zaak door de Europese advocaat, Maciej Szpunar, onderzocht. Deze heeft nu zijn bevindingen gepubliceerd en zegt dat Junqueras lid van het Europese parlement is geworden zodra hij gekozen werd. Volgens hem kan geen enkele EU lidstaat beperkingen opleggen voor de toegang er van. Een parlementariër wordt direct door de burgers gekozen en vertegenwoordigd dus niet de lidstaat waar hij aan toebehoort, aldus de advocaat. Zijn bevindingen worden aan het Europese Hof van Justitie voorgelegd en hebben gewoonlijk grote invloed op de definitieve uitspraak. De bevindingen van de Europese advocaat staan dus haaks op de mening van het Spaanse Hooggerechtshof. Als reactie hierop uitte het Hooggerechtshof haar twijfels over de oprechtheid van Szpunar.

De nieuwe hoofdpijn van Spanje
Indien het Europese Hof de aanbevelingen van haar advocaat overneemt, kan het Spaanse Hooggerechtshof de vrijlating van Junqueras alsnog tegenhouden door te stellen dat hij niet meer in voorarrest zit, en daarom geen juridische immuniteit meer geniet, omdat hij op 14 Oktober werd veroordeeld tot 13 jaar gevangenisstraf. De volgende stap van Junqueras en zijn advocaten is dan om naar het Europese Hof voor de Mensenrechten te gaan. Het argument dat Junqueras veroordeeld is, geldt echter niet voor de Catalaanse president in ballingschap Puigdemont en zijn minister Toni Comín. Deze werden afgelopen Mei ook voor het Europese parlement gekozen. In dat geval zal het Europese uitleveringsbevel (voor de derde maal) tegen hen moeten worden ingetrokken en zouden zij dan naar Spanje terug kunnen keren zonder gearresteerd te worden. De Catalaanse president is een doorn in het oog van Spanje en zij zou hem het liefst voor vele jaren achter de tralies hebben. De gedachte alleen al dat hij vrij in Spanje zou kunnen rondlopen zonder dat daar iets tegen gedaan kan worden, is voor Spanje onverdragelijk.

Kritische Europese Raad
Vorige week beloofde demissionair president Pedro Sánchez tijdens het verkiezingsdebat op TV dat hij Puigdemont naar Spanje zal halen om de rekening met de Spaanse justitie te vereffenen. Bij navraag in een TV interview de dag daarop hoe hij dat wil gaan doen zei Sánchez dat hij het Openbaar Ministerie daar opdracht voor zal geven. Sánchez bevestigde in dit interview dat het OM onder de regering valt. Hoewel het een publiek geheim is dat de regering grote invloed op het OM heeft, protesteerden de openbare aanklagers en de Spaanse hoofdaanklager heftig tegen de uitspraak. De openbare aanklagers vinden het blijkbaar nogal lelijk staan dat een president expliciet verkondigt dat zij van de regering afhankelijk zijn. Naar aanleiding van deze affaire eiste de Europese Raad opnieuw (in 2013 deed zij dit ook al vanwege de vereiste transparantie van de Europese overheden), dat de Spaanse regering alle communicatie met het OM openbaar moet maken. De Europese Raad begint gegronde twijfels te krijgen over de scheiding van de machten in haar Europese lidstaat.

Reprimande van de voorzitter Europese Raad
Deze twijfels hebben ook bezit genomen van de Belgische ex-president en nieuwe voorzitter van de Europese Raad, Charles Michel. De bedreiging van de Spaanse vicepresidente Teresa Calvo tegen België dat het niet uitleveren van Puigdemont aan Spanje gevolgen zal hebben, is hem slecht gevallen. Bij zijn bezoek aan Spanje zei hij in het bijzijn van de demissionaire president dat de Europese uitleveringsverzoeken een puur juridische aangelegenheid is van de Europese rechtstaten en dat de politiek zich daar niet mee kan bemoeien.

Europa laat ballingen voorlopig vrij
De Catalaanse minister van onderwijs tijdens het referendum, Clara Ponsatí *, verblijft in ballingschap in Schotland. Ook tegen haar loopt een Europees uitleveringsbevel aan Spanje. Zij meldde zich daarvoor vrijwillig bij het gerechtshof in Edinburg. Dit hof besloot dat Ponsatí voorlopig vrij mag blijven en haar paspoort mag behouden (en dus vrij naar het buitenland mag reizen) in afwachting op de definitieve beslissing om haar al dan niet aan Spanje uit te leveren. Haar collega ‘s die in Spanje verblijven, zitten wegens opruiing voor negen a dertien jaar in de gevangenis opgesloten. In tegenstelling tot het Spaanse Hooggerechtshof, ziet het gerechtshof in Edinburg Ponsatí dus niet als een directe bedreiging voor de samenleving. Dat is ook het geval voor de ministers Toni Comín en Lluís Puig die in België verblijven. Het gerechtshof aldaar besluit dat zij vrij blijven totdat de uitleveringsverzoeken op 16 December aanstaande in dezelfde zaak als die van Puigdemont zal worden behandeld.

Hard oordeel internationale waarnemers
De internationale waarnemers die bij de rechtszaak tegen de Catalaanse leiders aanwezig waren, publiceerden deze week hun conclusies. Zij vinden dat het Spaanse Hooggerechtshof op massieve manier de fundamentele rechten heeft geschonden. Het Spaanse hof heeft het princiepe van de strafwet geschonden, het recht op vrijheid, de vrijheid van meningsuiting, die van ideologie, die van vrije en vreedzame vergadering, het vrij uitoefenen van openbare functies en een rechtspraak met alle garanties.

Reactie Spaanse justitie: nog meer onderdrukking
De Spaanse justitie heeft de afgelopen dagen dus nogal wat tegenslagen te verwerken gehad. Zachtjes aan begint de internationale gemeenschap te begrijpen dat Spanje haar democratie niet op orde heeft. Als gevolg van de wrijvingen met de Europese instituten wordt de Spaanse justitie hysterisch en neemt zij steeds meer absurde maatregelen. Op 23 September werden zeven Catalaanse activisten van het CDR gearresteerd en beschuldigd van terrorisme, ondanks dat het gerechtelijk vooronderzoek ontkent dat zij explosieven of grondstoffen daarvoor in hun bezit hadden. Enkelen van hen zitten sindsdien nog steeds in volledige isolatie gevangen. Na de gerechtelijke uitspraken van het Hooggerechtshof tegen de Catalaanse politici en burgerleiders riep Tsunami Democràtic op om de terminals en de toegangswegen van het vliegveld bij Barcelona te blokkeren. Sindsdien wordt Tsunami Democràtic als criminele organisatie aangemerkt met terroristische neigingen. Dit had tot gevolg dat de Internet pagina ‘s van de activisten organisatie ontoegankelijk werden gemaakt. Tsunami Democràtic plaatste vervolgens haar websites op Internetservers buiten Spanje. Na de oproep van Tsunami Democràtic om de Spaans-Franse grens en de AP7 snelweg te blokkeren, heeft het Audiencia Nacional besloten om één gerechtelijke macrozaak wegens terrorisme aan te spannen voor iedere wegblokkering en andere vormen van protest door het CDR en Tsunami Democràtic. Indien echter elders in Spanje een weg wordt geblokkeerd vanwege een protest, leidt dit hooguit tot een bekeuring.

Faliekante fout
De Spaanse Partido Popular regering van Rajoy heeft, met instemming van de huidige socialistische PSOE regering van Sánchez, de faliekante fout begaan door het Catalaanse conflict, wat een politiek probleem is, naar justitie te brengen. Nu heeft de politiek daar geen vat meer op en wordt alles wat er mee te maken heeft voor het gerecht gesleept. Spanje glijdt als een onbestuurbaar projectiel af naar een dictatoriaal regiem en er is niets wat het nog tegen kan houden. Of de Europese Unie, en ieder van haar lidstaten, blijft volhouden dat Spanje een democratische rechtstaat is en daarom lid van de club kan blijven, bepaalt niet alleen de toekomst van Spanje zelf, maar ook de reputatie, en daarmee de toekomst, van de gehele Unie.

Reactie Catalanen: nog meer Tsunami
Ondertussen hebben enkele vrijwilligers tijdens het schrijven van dit stukje buiten onder het raam van mijn kantoor een tafeltje geïnstalleerd. De mensen kunnen daar een formulier invullen om zichzelf bij de rechtbank aan te geven als medeschuldig aan opruiing omdat ze zijn wezen stemmen op het referendum. Het ‘overspoelen’ van de Spaanse justitie met deze verklaringen is een andere vorm de Tsunami. De Vloedgolf van protest en burgerlijke ongehoorzaamheid welke justitie als een daad van terrorisme beschouwt.

  • Toen het referendum plaats vond was Dolors Bassa de Catalaanse minister van arbeid, sociale dienst en familie. In het vonnis van het Spaanse Hooggerechtshof wordt zij onterecht aangezien als de minister van onderwijs. Bassa zat in voorarrest sinds 23 Maart 2018 en werd onlangs tot 12 jaar gevangenisstraf veroordeeld omdat zij de openbare scholen ter beschikking zou hebben gesteld als stemlokalen voor het referendum. Ze krijgt deze zware straf omdat zij medeschuldig zou zijn geweest aan de ‘tumultueuze en gewelddadige opstand’ (sedicio). De veroordeling is dus in feite voor Ponsatí bedoeld en geeft aan wat haar te wachten staat indien Schotland haar aan Spanje uitlevert. Omdat Bassa minister van arbeid en sociale dienst was en niet van onderwijs, heeft ze het Spaanse Hooggerechtshof gevraagd om de straf te annuleren en haar vrij te laten. Zij wacht nog steeds op antwoord. Het vonnis tegen de Catalaanse leiders bevat veel onnauwkeurigheden, maar dit is wel de meest schandalige.